1.2 VERANTWOORDELIJKHEDEN EN SAMENWERKEN

Bij steigerbouw zijn veel partijen betrokken, die de veiligheid en gezondheid van bouwers, gebruikers en omgeving zo goed mogelijk moeten waarborgen. Het gaat hierbij om een keten van verantwoordelijkheden, die grotendeels is gestoeld op wettelijke verplichtingen. Bedenk hierbij dat één partij in bepaalde gevallen ook meerdere rollen kan vervullen. Dit geldt met name voor mkb-bedrijven.

1.2.1 PARTIJEN

Bij steigers komen we de volgende partijen en functionarissen tegen:

  1. Opdrachtgever, voor wiens rekening een bouwwerk tot stand wordt gebracht; onder zijn verantwoordelijkheid functioneert de V&G-coördinator ontwerpfase.
  2. Door de opdrachtgever aangewezen uitvoerende partij; onder zijn verantwoordelijkheid functioneert de V&G-coördinator uitvoeringsfase.
  3. Steigerconstructeur.
  4. Opdrachtgever van het steigerbouwbedrijf.
  5. Leverancier, waaronder begrepen materieeldiensten.
  6. Steigerbouwbedrijf.
  7. Toezichthouder steigerbouw.
  8. Gebruiker van de steiger, zoals aannemers/onderaannemers en zelfstandigen.
  9. Toezichthouder steigergebruik.
  10. Werknemer (van steigerbouwer en van gebruiker).

Bestuursrecht en strafrecht
Wettelijke verplichtingen komen voort uit Arbowet, Arbobesluit en Arboregeling. De Arbeidsinspectie is belast met de handhaving. We beperken ons in deze publicatie tot het bestuursrecht en voor ernstige overtredingen het strafrecht. Overtredingen van het bestuursrecht worden afgedaan met een boete, op basis van een tariefstelsel dat is beschreven in Beleidsregel 33 van de Arbeidsinspectie. Na overtreding van het strafrecht volgt een proces-verbaal en strafrechtelijke vervolging, hetgeen kan leiden tot een (veelal hogere) boete en/of (voorwaardelijke) gevangenisstraf. Het moet dan gaan om werknemers willens en wetens bloot te stellen aan grote risico’s (Arbowet art. 32).

Andere partijen dan werkgever
Op grond van het strafrecht kunnen ook andere partijen worden vervolgd, zoals een steigerconstructeur. Vanzelfsprekend is dat afhankelijk van de mate van verwijtbare schuld. Ook medeplichtigheid, medeplegen en uitlokken kunnen ten laste worden gelegd. Onderstaand laten we alle genoemde partijen de revue passeren. Civielrechtelijke aansprakelijkheid, bijvoorbeeld in de vorm van een schadeclaim na een ongeval, blijft in deze publicatie buiten beschouwing.

a. Opdrachtgever van het bouwwerk [en V&G-coördinator ontwerpfase]
Een opdrachtgever moet ervoor zorgen dat het ontwerp zo is ingericht dat (onder)aannemers
en zelfstandigen hun arbowettelijke verplichtingen kunnen nakomen (Arbobesluit bouwproces
art. 2.26). Dit op basis van een inventarisatie en evaluatie (RI&E) van gevaren die het gevolg
zijn van gelijktijdige of achtereenvolgende werkzaamheden. Bij eventuele doorgaande
bedrijfsactiviteiten, bijvoorbeeld in de industrie, moet de opdrachtgever bij de planning van de werkzaamheden al inspelen op demogelijk negatieve invloed hiervan op de arbeidsomstandigheden op het werk.Uit eenRI&E zal moeten blijken hoe de medewerkers bij ernstige en onmiddellijk gevaar, hun werkplek en/of gevarenzone kunnen verlaten zonder daar nadelige gevolgen van te ondervinden.

b. Aangewezen uitvoerende partij
Het Arbobesluit bouwproces verplicht een opdrachtgever om een uitvoerende partij (= een aannemer) te belasten met de V&G-coördinatie in de uitvoeringsfase (art. 2.29). De V&G-coördinator uitvoeringsfase wordt geacht de samenwerking te organiseren tussen de verschillende bedrijven die gelijktijdig of achtereenvolgend op de bouwplaats werkzaam zijn. Een steiger is bij uitstek een arbeidsmiddel waar sprake is van werkzaamheden die gelijktijdig of na elkaar plaats vinden. Denk aan een steiger voor ruwbouwdoeleinden, die daarna wordt gebruikt voor het sluiten van de gevel en bovendien fungeert als dakrandbeveiliging.

Afstemmen van werkzaamheden
De coördinator dient de verschillende werkzaamheden en de uitvoering van de steiger zodanig op
elkaar af te (laten) stemmen dat de betrokken aannemers hun werk op veilige en gezonde wijze
kunnen uitvoeren. Belangrijke aspecten daarbij zijn:

  • het aantal benodigde werkvloeren;
  • de toegangen;
  • de breedte ervan, en eventuele consoles;
  • de slaghoogte;
  • de vraag of de steiger binnen de standaard configuratie valt of dat berekening en tekening noodzakelijk zijn;
  • de procedure van oplevering en controles/inspecties;
  • wijze van aanvoer materialen;
  • plannen van de verschillende werkzaamheden.
  • het toepassen van voldoende en functionele vluchtwegen.

Hierover moeten vooraf heldere afspraken worden gemaakt. Tijdens de gebruiksperiode van de steiger moeten alle gebruikers zich aan de afspraken houden. De V&G-coördinator houdt hierbij de vinger aan de pols en corrigeert gebruikers die de fout ingaan. Maar let wel, de V&G-coördinator neemt hiermee niet de verantwoordelijkheid van hen over. Iedere werkgever blijft verantwoordelijk voor het toezicht op veilig en gezond werken van zijn werknemers. Zie ook punt i.

c. Steigerconstructeur
Het Arbobesluit (art. 7.23b lid 1) schrijft een sterkte- en stabiliteitsberekening voor, tenzij de steiger wordt opgebouwd volgens een algemeen erkende standaard configuratie (zie par.2.2). De verantwoordelijkheid voor die berekening ligt, formeel gezien, bij elke werkgever die personeel op de steiger laat werken (zie ook onder h. “Gebruiker van de steiger”). Maar in de praktijk zal de berekening worden gemaakt door een steigerconstructeur van het steigerbouwbedrijf.

Afhankelijk van de complexiteit van de steiger moet er door een daartoe bevoegde persoon een montage-, demontage- en ombouwschema worden opgesteld, voor specifieke steigers aangevuld met detailtekeningen (lid 2 van hetzelfde artikel).
Berekening en tekening van een steiger houden vanzelfsprekend nauw verband met elkaar, dus de steigerconstructeur is hierbij betrokken.

Moment van inschakelen steigerconstructeur
De steigerconstructeur moet logischerwijs in een vroeg stadium worden ingeschakeld. Soms werkt hij bij of voor een opdrachtgever, maar vaker voor leveranciers en steigerbouwbedrijven. Hoe het ook zij, bij iedere steiger moet duidelijk zijn wie de rol van constructeur vervult. Controlemomenten of er een constructeur bij betrokken is, zijn:

  • in de ontwerpfase van het te bouwen object: door de opdrachtgever, in de persoon van de V&G-coördinator ontwerpfase;
  • bij de overdracht van ontwerp- naar uitvoeringsfase: door de aangewezen uitvoerende partij, in de persoon van de V&G-coördinator uitvoeringsfase;
  • bij de oplevering en overdracht van de steiger: door het bedrijf in wiens opdracht de steiger is gebouwd en door de V&G-coördinator uitvoeringsfase; dit geldt ook na ingrijpende mutaties.

d. Opdrachtgever van het steigerbouwbedrijf
De opdrachtgever van een steigerbouwbedrijf kan divers zijn. Het kan de opdrachtgever van het object zijn, dus degene voor wiens rekening het bouwwerk wordt gerealiseerd (verplichtingen: zie onder a). Het kan ook een aannemer zijn, belast met de V&G-coördinatie uitvoeringsfase (verplichtingen: zie onder b.). Tenslotte kan het een andere (onder)aannemer zijn die voor zijn werkzaamheden een steiger nodig heeft (verplichtingen: zie onder g).

e. Leverancier
Een leverancier die zich beperkt tot leverantie van de steigermaterialen is slechts verantwoordelijk voor de kwaliteit van de afzonderlijke onderdelen en het onderling passen ervan bij opbouw. De kwaliteit moet overeenstemmen met de hiervoor bestaande normen. In hoofdstuk 9 is een overzicht van normen opgenomen. De leverancier is ook verantwoordelijk voor het veilig en gezond lossen en laden op de bouwplaats.
Krijgt hij hierbij hulp van een werknemer, bijvoorbeeld van de aannemer, dan is diens werkgever verantwoordelijk voor zijn veiligheid. Indien een leverancier de steiger ook bouwt gaan zijn verantwoordelijkheden vanzelfsprekend verder (verplichtingen: zie f).

f. Steigerbouwbedrijf
Een steigerbouwbedrijf wordt geacht voor de latere gebruikers een kwalitatief goede en veilige steiger te bouwen. In feite faciliteert deze partij de gebruikers van de steiger bij het nakomen van hun arbowettelijke verplichtingen, mede in verband met hun strafrechtelijk aansprakelijkheid.

Verplichtingen steigerbouwbedrijf
Voorts heeft een steigerbouwbedrijf de volgende verplichtingen:

  • het beschermen van de veiligheid en gezondheid van zijn werknemers tijdens het opbouwen, veranderen en afbreken van een steiger, onder meer door valgevaar en fysieke overbelasting zo veel mogelijk weg te nemen (zie par. 5.1 en 5.2);
  • het zonodig afkeuren en niet gebruiken van onderdelen die binnen genormeerde afkeurmaatstaven vallen (zie par. 5.5);
  • het voorkomen van gevaren voor derden, door maatregelen die voorkomen dat onbevoegden een niet gereed zijnde steiger betreden (zie par. 5.3); een steigerbouwbedrijf moet ook voorkomen dat derden worden getroffen door van een steiger vallende onderdelen of gereedschap;
  • het inzetten van gekwalificeerde werknemers, waaronder bevoegde personen en steigermonteurs; de kwalificaties zijn afgestemd op de moeilijkheidsgraad van de steiger (zie hoofdstuk 7 “Functies, kerntaken en eindtermen”).

g. Toezichthouder steigerbouw
Een toezichthouder steigerbouw, in de wet genoemd ”Bevoegde persoon steigerbouw” (Arbobesluit art. 7.23b lid 9), werkt onder verantwoordelijkheid van het steigerbouwbedrijf en is belast met de leiding van het opbouwen, afbreken en ingrijpend veranderen van een steiger. Een bevoegde persoon steigerbouw kan door zijn werkgever tevens worden belast met de overdracht van een steiger aan de opdrachtgever.
Alle steigerbouwers moeten een specifieke opleiding hebben genoten (zie hoofdstuk 7).

h. Gebruiker van de steiger
Een gebruiker, bijvoorbeeld een aannemer of onderaannemer, is medeverantwoordelijk voor de kwaliteit van de steiger die veelal door anderen is gebouwd. De Arbowet legt primair de verantwoordelijkheid bij de werkgever. En als hij die verantwoordelijkheid niet zelf invult moet hij nadrukkelijk controleren of die andere partij dat wel doet. Die verplichting geldt dus voor alle werkgevers die een steiger door hun werknemers laten gebruiken.

Controle door werkgever
Iedere werkgever van gebruikers moet een aantal (laten) zaken controleren. Van hem wordt verwacht dat hij:

  • een steiger slechts laat betreden indien hij is vrijgegeven voor gebruik (na een opleveringsinspectie, zie par. 5.4);
  • een steiger regelmatig laat controleren door een “terzake deskundige persoon” (Arbobesluit art. 7.34 lid 1, zie ook onder i);
  • een steiger laat controleren :
    • na iedere wijziging in de constructie van de steiger;
    • na een periode waarin de steiger niet is gebruikt;
    • na abnormale weersomstandigheden of andere gebeurtenissen waardoor de veiligheid van de steiger mogelijk is aangetast (zie paragraaf 6.2);
  • een steiger of onderdelen ervan niet laat veranderen of wegnemen;
  • ervoor zorgt dat tekortkomingen of defecten aan de steiger worden gemeld aan de “terzake deskundige persoon” en de werkzaamheden zonodig worden gestaakt tot één en ander is hersteld.

Een zelfstandige heeft op dit gebied dezelfde verplichtingen als een werkgever.

Inspectiewerk
Ook opdrachtgevers of andere partijen die hun werknemers vanaf een steiger inspectiewerk laten uitvoeren hebben dezelfde verplichtingen als iedere andere werkgever die van de steiger gebruik laat maken.

i. Toezichthouder steigergebruik
De “Toezichthouder steigergebruik” heet in de wet “terzake deskundige persoon”. De wet schrijft niet voor welke partij verantwoordelijk is voor het aanwijzen, faciliteren en functioneren van deze persoon. Maar ook hier geldt de simpele regel: iedere werkgever is verantwoordelijk voor de veiligheid en gezondheid van zijn werknemers. Er zijn voor een gebruiker slechts twee opties: hij controleert of een andere partij deze functie naar behoren invult of hij zorgt hier zelf voor. Functie en opleiding van deze toezichthouder zijn beschreven in hoofdstuk 7. Zie ook punt b.

j. Werknemer
Ook een werknemer heeft een aantal arbowettelijke verplichtingen, maar die zijn qua omvang beperkt. In de arbowetgeving ligt de verantwoordelijkheid bijna per definitie bij de werkgever van een werknemer die bij zijn werk aan gevaar is blootgesteld. Deze laatste behoeft niet perse een werknemer te zijn, ook iemand die niet in loondienst is maar onder het gezag van een werkgever werkt, moet op dezelfde manier worden beschermd tegen schade aan de gezondheid. Het gaat hier onder meer om ingeleende werknemers, uitzendkrachten en stagiairs/leerlingen. ZZP-ers die onder gezag werken (meestal tegen een uurtarief) onderscheiden zich niet van ingeleende werknemers en werken dus net als zij onder verantwoordelijkheid van de inlener.

Verplichtingen werknemer

De verplichtingen van een werknemer zijn in het kort:

  • arbeidsmiddelen en persoonlijke beschermingsmiddelen op de juiste wijze gebruiken;
  • beveiligingen niet veranderen, buiten noodzaak weghalen of op onjuiste wijze gebruiken;
  • meewerken aan de georganiseerde voorlichting en instructie;
  • geconstateerde gevaren melden aan zijn leidinggevende.

De genoemde verplichtingen zijn algemeen geldend, dus voor werknemers van alle in deze paragraaf genoemde partijen.

1.2.2 Praktische invulling van taken bij steigerbouw en -gebruik

Figuur 1.2.2¹ geeft antwoord op de vraag wie welke taken moet uitvoeren.

Figuur 1.2.2¹ Praktische invulling van taken bij steigerbouw en steigergebruik

COAS denken
Sommige bedrijven volgen in hun procedures het zogenaamde “COAS denken”. Dit staat voor:

  • Calculatiefase
  • Offertefase
  • Aanvang tekenwerk
  • Startbespreking.

Het systeem koppelt noodzakelijke acties/fasen aan relevante partijen. Dat kan ook bij een steiger. Het schema in figuur 1.2.2² laat het traject zien dat een steiger daarin doorloopt.

Figuur 1.2.2² Een steiger volgens het COAS-denken in het bouwbedrijf

Een initiatief van

VSB Vereniging van Steiger-, Hoogwerk- en Betonbekistingbedrijven
www. www.vsbnetwerk.nl

Bouwend Nederland
www.bouwendnederland.nl

Printversie

Geïnteresseerd in een geprinte versie? Bekijk de informatie en bestel uw geprinte versie via ons online bestelformulier. 

Disclaimer

Bij de samenstelling van deze uitgave is door de Commissie Richtlijn Steigers en de instellingen en bedrijven die daaraan hebben meegewerkt, een zo groot mogelijke zorgvuldigheid betracht. Door de Commissie en meewerkende derden wordt echter geen aansprakelijkheid aanvaard indien gegevens uit deze uitgave niet mochten leiden tot het bedoelde resultaat of aanleiding mochten geven tot enigerlei schade.
U bevindt zich hier: Home Inhoud Richtlijn 1. Inleiding 1.2 Verantwoordelijkheden en samenwerken